معنی ضرب المثل آتش بیار معرکه است به همراه کاربردها و تحلیل - یومی بلاگ

معنی و مفهوم دقیق ضرب المثل آتش بیار معرکه است

این اصطلاح اشاره به فردی دارد که در هنگام بروز اختلاف و نزاع میان دو یا چند نفر، با سخنان شیطنت آمیز، دروغ پردازی و تحریک احساسات، شدت دعوا را بیشتر می نماید. چنین شخصی به جای میانجی گری و ایجاد صلح، هیزم به آتش اختلافات می ریزد تا تنش موجود را به اوج برساند. در فرهنگ رفتاری ما، این نماد بازگونماینده خصلت های ناپسندی همانند تفرقه افکنی، نفاق و فتنه انگیزی است که شیرازه روابط سالم اجتماعی و خانوادگی را از هم می پاشد و فضای تبادل نظر را مسموم می نماید.

تحلیل روان شناختی این رفتار نشان می دهد که فرد فتنه انگیز معمولاً از بحران های اجتماعی یا شخصی دیگران برای جلب توجه یا رسیدن به منافع شخصی سود می برد. شناخت مفهوم دقیق این عبارت به افراد یاری می نماید تا در مواجهه با اختلافات، دستِ تحریک نمایندگان را بخوانند و اجازه ندهند رفتارهای منفی این گونه اشخاص، بر تصمیم گیری های عقلانی آن ها تأثیر بگذارد. هوشیاری در برابر رفتارهای سخن چینانه، نخستین گام برای مهار تنش ها و جلوگیری از توسعه نزاع در گروه های کاری و خانوادگی است.

آنالیز پیدایش این ضرب المثل

ریشه تاریخی این اصطلاح به سنت های کهن اجراهای خیابانی و نمایش های عامیانه در ایران بازمی گردد. در گذشته، گروه های مطرب و معرکه گیر برای گرم کردن مجلس خود از سازهای پوستی مانند دایره و دنبک استفاده می کردند. پوسته این سازها در اثر رطوبت یا سرما شل می شد و صدای مناسبی فراوری نمی کرد. به همین علت، شاگردی در گروه حضور داشت که وظیفه اش منقل گردانی و نگهداری آتش بود تا پوست سازها را روی حرارت گرم و کشیده نگه دارد و به او آتش بیار می گفتند.

با گذشت زمان و تغییر ساختارهای اجتماعی، این واژه از قلمرو موسیقی و اجراهای خیابانی خارج شد و تغییر مفهومی شدیدی پیدا کرد. مردم با نگاهی کنایی، کار کسی را که با آوردن آتش مجلس نمایش را داغ می کرد، به رفتار افرادی تشبیه کردند که با کلام خود تنش و دعوا را شعله ور می نمایند. امروزه این عبارت بدون توجه به ریشه های نمایشی آن، صرفاً برای توصیف افراد تفرقه افکن به کار می رود و یک نماد ماندگار برای نشان دادن نیت های شوم در ایجاد اختلاف است.

کاربردهای این ضرب المثل

این ضرب المثل کاربردهای وسیعی در تبادل نظرهای روزمره، محیط های کاری و روابط خانوادگی دارد. به عنوان نمونه، وقتی در یک اختلاف خانوادگی میان دو نفر، فرد سومی با بازگو کردن حرف های پشت سر یا بزرگ نمایی اشتباهات، کینه را بیشتر می نماید، بقیه می گویند او آتش بیار معرکه است. مثال دیگر در فضای سازمان ها رخ می دهد؛ جایی که یک کارمند بی مسئولیت برای سرپوش گذاشتن روی ضعف های خود، میان همکاران یا مدیران شایعه پراکنی می نماید و سوءتفاهم ها را توسعه می دهد تا فضای کاری را ملتهب کند.

استفاده از این کنایه در تبادل نظرها نوعی هشدار روشن برای دوری از افراد فتنه انگیز محسوب می گردد. -در تحلیل های سیاسی برای اشاره به رسانه های تفرقه افکن -در روابط کاری جهت شناسایی افراد شایعه پراکن -در محیط های خانوادگی برای پرهیز از دخالت های مغرضانه، همگی از نمونه های ملموس کاربرد این عبارت هستند. این اصطلاح به سادگی می تواند نیت منفی فردی را که از بازگو کردن اخبار نادرست و ایجاد کینه میان دیگران لذت می برد، برای همه آشکار و برملا کند.

معادل این ضرب المثل

در زبان فارسی برای موقعیت های رسمی و اداری که بکار بردن ضرب المثل های عامیانه مناسب نیست، عبارت های ادبی و فصیحی وجود دارد. در نامه ها یا جلسات رسمی به جای این ضرب المثل می توان از جملاتی مانند ایشان عامل تشدید اختلافات هستند یا رفتار وی موجب دامن زدن به تنش های موجود می گردد استفاده کرد. بعلاوه ضرب المثل های دیگری مانند هیزم به آتش بلا ریختن یا روغنش را زیاد کردن نیز مفاهیم بسیار نزدیکی به این اصطلاح دارند و همان معنای افزایش تنش و کینه توزی را منتقل می نمایند.

در زبان های دیگر نیز برای این رفتار مخرب انسانی معادل های بسیار دقیقی یافت می گردد. در زبان انگلیسی (English) اصطلاح To add fuel to the fire به معنی سوخت به آتش افزودن یا عبارت To fan the flames دقیقاً همین مفهوم دامن زدن به اختلافات را می رسانند. در زبان فرانسوی نیز عبارات مشابهی وجود دارد که به فوت کردن بر خاکستر برای روشن کردن مجدد آتش اشاره می نمایند و نشان می دهند که مقابله با افراد تفرقه افکن، یک چالش همگانی و فرهنگ شمول در جوامع مختلف است.